Opera Kolja zet doven voorop: met plek vlak bij de orkestbak en boventiteling

Steeds meer theaters openen de deuren voor dove bezoekers. Opera Kolja naar de succesroman van Arthur Japin is een schoolvoorbeeld.

Algemeen Dagblad
tekst: Mark van de Voort
beeld: De Schaapjesfabriek

Een historisch verhaal waar muziek inzit. Het is eind negentiende eeuw en de Russische componist Pjotr Tsjaikovski en zijn broer Modest ontfermen zich in al hun goedheid over een doof jongetje, Kolja genaamd. Deze gebeurtenis lijkt uit de duim gezogen, maar heeft allemaal echt plaatsgevonden. Laat het maar over aan successchrijver Arthur Japin om zo’n uniek verhaal vleugels te geven. In zijn roman Kolja beschrijft hij de gevoelsstormen van de verweesde, dove Kolja, die in een wondere wereld van muziek belandt. Ondertussen worstelen de broers Tsjaikovski met hun homoseksualiteit in het puriteinse Sint-Petersburg.

Nu is er de opera Kolja, die in september langs de Nederlandse theaters toert. Van 3 tot en met 5 september is Kolja te zien in het Chassé Theater in Breda. Kolja belooft een muziektheaterervaring waarin ook doven en slechthorenden helemaal kunnen opgaan.

Voor Arthur Japin was het meteen duidelijk dat zijn roman Kolja ooit op de operabühne zou belanden, vertelt hij aan de telefoon. „Theater is mijn taal, mijn veilige haven. Dus als schrijver denk ik ook theatraal en in scènes. Vaak zijn mijn romans ook verkapte toneelstukken of opera’s waar ik zelf in had willen spelen.” Toen Japin gevraagd werd om een libretto te schrijven, was dat geen probleem. „Ik heb geen moeite met schrappen. Als een soort puzzel zoek ik naar de kern van mijn verhaal. De muziek van componist Bob Zimmerman en de acteurs verklanken vervolgens de gevoelens die ik in mijn roman Kolja heb uitgeschreven.”

Aan Kolja werken onder anderen tv-persoonlijkheid en sopraan Francis van Broekhuizen, bariton Peter Bording en bas-bariton Huub Claessens mee. De veeleisende rol van Kolja wordt vertolkt door de jonge tenor Olivier Kemler.

Arthur Japin heeft zich helemaal verdiept in Kolja. „Net als veel van mijn romanfiguren is hij een eenling. Kolja moet er heel hard aan werken om mee te komen in de wereld. De Tsjaikovski’s voelen voor hem als een gezinnetje. Ondanks zijn beperking kan hij ieder gesprek en iedere situatie goed inschatten.”

Mysterieuze dood
In de loop van de opera pluist de schrandere Kolja als een ware speurneus de mysterieuze dood van Pjotr Tsjaikovski uit. De componist was hem ontzettend dierbaar. „Door Tsjaikovski leert Kolja de kracht van muziek kennen”, benadrukt Japin. „Op een keer, als Tsjaikovski op de piano repeteert, hoort hij een vreemd geklop. Dan blijkt Kolja onder de piano te zitten, helemaal in de ban van de trillende klankkast. Een andere keer loopt Kolja tussen live spelende orkestmusici door. De diepe trillingen van al die instrumenten laten hem niet los.”

„Vanaf dat moment neemt Tsjaikovski Kolja ook mee naar premières van zijn werk. Voor de dove jongen is dan een speciaal plekje vooraan gereserveerd. In de opera komen die magische momenten zeker terug”, weet Japin.

Voor Japin was zijn kennismaking met de wereld van doven uiterst verrijkend. „Ik heb de stilte en rust herontdekt. Ik ben nog beter naar de stilte gaan luisteren, en daar ook meer de tijd voor gaan nemen.”

Theater met Tolk
In de geest van Kolja is de opera de hele tournee toegankelijk voor doven en slechthorenden. Zo is er boventiteling beschikbaar en stellen theaters plekken vlak bij de orkestbak beschikbaar voor een fysieke ervaring. Bij de inleidingen vooraf is een tolk Nederlandse Gebarentaal aanwezig.

Voor veel dove bezoekers blijft het juist belangrijk om in gezamenlijkheid met de andere bezoekers een live-beleving te ervaren

Monique van den Berg,Stichting Theater met Tolk

Monique van den Berg van de stichting Theater met Tolk is zeer te spreken over dit initiatief. Het in 2015 opgerichte Theater met Tolk uit Den Bosch zet zich in om theatervoorstellingen en festivals toegankelijk te maken voor doven en slechthorenden.

„Sinds 2021 is gebarentaal een erkende taal. Vanaf dat moment zie je dat steeds meer theaters zich sterk maken voor voorstellingen voor doven. Van musical tot cabaret. Er wordt gebruik gemaakt van een tolk op het podium, en een schrijftolk die live de boventiteling verzorgt.”

Er zijn steeds meer mogelijkheden, weet Van den Berg. „Zo wordt er al geëxperimenteerd met speciale brillen en een AI-toepassing voor de boventiteling. Ook een soundshirt is in ontwikkeling waarbij je de trillingen van de muziek kunt voelen. Voor veel dove bezoekers blijft het juist belangrijk om in gezamenlijkheid met de andere bezoekers een live-beleving te ervaren.”

Meer informatie: kolja.nl en theatermettolk.nl.

Check het artikel op AD